In het kerstnummer van Accountancynieuws is het altijd de gewoonte dat we even wat verder vooruitblikken, dat we kijken naar de trends. Ik wil graag met u kijken naar de arbeidsmarkt, een beetje het ondergeschoven kindje van 2009. Wie had dat durven denken aan het einde van 2007 toen we elkaar zo de tent uitknokten voor goede nieuwe medewerkers? Dat is nu wat geluwd, maar ik heb het idee dat naar goede mensen altijd vraag blijft. Zodra de markt dadelijk weer aantrekt, zal dat alleen nog maar toenemen.

Daarnaast zullen de babyboomers de komende jaren gaan uitstromen. Mijn voorstel om tijdelijk de AOW-leeftijd te verlagen naar 60 – zodat we versneld afscheid kunnen nemen van de babyboomers – heeft het niet gehaald. Hoewel theorie en praktijk ook wel sterk uit elkaar liggen: gaat u maar eens op een gemiddelde middag langs bij de golfbaan. Daar vind je dan een groot deel van de babyboomers die moeten werken tot hun 67ste. Kortom, er zal de komende jaren meer druk komen op de arbeidsmarkt, er stroomt een grote groep uit en hoe zit het met de aanwas?

Heel recent verscheen het boekje ‘De toekomst van Werk’ van Martijn van der Woude en Adjiedj Bakas. Zij beschrijven daarin 8 megatrends die het werk of werken de komende jaren zullen veranderen. Het is niet mijn doel om hier een boekbeschrijving van te maken, om die reden heb ik hieruit een aantal krenten uit de pap geselecteerd en deze vertaald naar de belangrijkste trends in de arbeidsmarkt van de accountancy.

Invloed van technologie
Technologie is eigenlijk al vanaf de industriële revolutie van invloed op ons werk. Mensen werden vervangen door machines. In onze huidige diensteneconomie zien we dat ook weer. De postbode wordt vervangen door e-mail en ook in de accountancy hebben we natuurlijk dit soort ontwikkelingen meegemaakt. Toen ik begon in de accountancy, hadden we nog een typekamer waar aangiften en jaarrekeningen werden uitgetypt. Dergelijke typekamers vind je in het accountantskantoor van vandaag niet meer terug dankzij de rapportgenerator en de fiscale aangiftesoftware. De komende jaren is er een nieuwe technologieshift, die van invloed zal zijn op accountantskantoren. Facturen zullen zonder tussenkomst van mensen in de administratie terechtkomen en jaarrekeningen zullen digitaal beschikbaar worden gesteld. Dat betekent dat we met minder mensen hetzelfde of misschien wel heel anders werk zullen gaan doen. Natuurlijk voorspellen we dit al jaren en iedere keer zien we dat de technologie langer op zich laat wachten. Recentelijk hoorde ik de uitspraak ‘Technology is anything that doesn’t work yet’; dat klopt, maar er komt een dag dat het wel gaat werken.

Het werk verandert
Kortom, in het accountantskantoor zal door technologie iets gaan veranderen aan het werk. De inboekers zullen echt gaan verdwijnen en de samenstellers zullen procesoperators worden die de digitale informatiestromen gaan beheersen. Door de snelle verwerking van digitale informatie zal de jaarrekening nog verder ondergeschikt worden. Ondernemerscoaches zullen klanten periodiek (maand, kwartaal) ondersteunen bij het ondernemen en helpen bij financiële en fiscale beslissingen.

Tijd- en plaatsonafhankelijk werken
Mede door de digitalisering van het werk is de plaats en de tijd waar het werk wordt uitgevoerd ineens niet meer zo belangrijk. Met de toenemende zorg voor kinderen en ouders zal de medewerker in de toekomst nog meer in een spagaat terechtkomen in zijn work life balance. De medewerker zal (meer) flexibiliteit wensen ten aanzien van waar en hoe hij zijn werk kan doen. Dat zal niet meer noodzakelijkerwijs op kantoor zijn, maar ook thuis, onderweg en zeker niet meer tussen negen en vijf. De accountancy is juist heel erg geschikt voor wat we ‘Het Nieuwe Werken’ noemen. Voor alle duidelijkheid: dat is niet thuiswerken, maar wel veel meer verantwoordelijkheid geven aan individuele medewerkers. Binnen de accountancy werken we op urenbasis aan projecten met een duidelijk begin en einde en moeten we dus in staat zijn om niet meer te sturen op aanwezigheid, maar veel meer te sturen op output. Medewerkers communiceren vaker en sneller met elkaar dan voorheen op kantoor door nieuwe technologische vergadermogelijkheden.

Binnen deze mogelijkheden zullen mensen op zoek gaan naar een nieuwe balans tussen werk en privé; naar mijn idee zullen werk en privé steeds meer met elkaar gaan versmelten. De uitdaging is dan wel hoe je binnen je organisatie de cultuur vasthoudt.

Steeds meer zelfstandigen
Een trend in de arbeidsmarkt die niet te stuiten lijkt, is de opkomst van de ZZP’ers. Ik persoonlijk spreek liever van de zelfstandige professionals (ZP’ers), want waarom moet dat personeel er nu bijgehaald worden? De ontwikkeling is tweeledig: steeds meer medewerkers voelen zich ongelukkig in het keurslijf van de onderneming, omdat ze hun talenten daar niet kwijt kunnen of doordat de werkgever te weinig rekening houdt met de specifieke wensen. Daarnaast bestaat bij ondernemingen behoefte aan flexibilisering van arbeid en blijkbaar weten die elkaar goed te vinden. Een bijzondere ontwikkeling is tevens dat ZP’ers vrijwel natuurlijk netwerken vormen, gesteund door de technologie van sociale netwerken, en elkaar eenvoudig betrekken bij elkaars opdrachten.

In de accountancy zien we nog geen grote ontwikkelingen op dit gebied, maar ik zou mij goed kunnen voorstellen dat we binnen een aantal jaren te maken krijgen met een uitstroom van medewerkers als ZP’ers zich zelfstandig vestigen en uitlenen aan meerdere kantoren. Met name bij de zeer gespecialiseerde medewerkers is dat een risico.

Een leven lang leren en ontwikkelen
Binnen de accountancy zijn we bekend met permanente educatie, daar waar het onze vaktechnische kennis betreft. Recentelijke tuchtrechtzaken hebben uitgewezen dat nog niet iedereen zich hier helemaal bewust van is. Maar op welke fronten ontwikkelt u zich nog meer? Ik weet dat veel accountants al blij zijn als ze 40 PE-punten per jaar bijeen weten te sprokkelen, maar dat is eigenlijk nog maar het minimum. De wereld om ons heen bestaat niet alleen uit vaktechnische problemen en ook op het gebied van management, hrm, ICT, enz. zijn er nieuwe ontwikkelingen die we ons misschien ook wel eigen moeten maken. En hoe is het binnen onze organisatie? Met de crisis zagen we dat de opleidingskosten weer onder de loep genomen werden en dat er vervolgens flink op opleidingen is bezuinigd. Maar naar de toekomst zullen we een leven lang moeten leren en ons verder moeten ontwikkelen. Bij de Rabobank heeft men bijvoorbeeld een programma voor 45-plussers die moeten nadenken over hun 2e carrière. Deze mensen moeten bij het huidige AOW-beleid nog 22 jaar mee. Opleidingen zullen dus naar de toekomst toenemen om de medewerkers de mogelijkheden te bieden zich blijvend verder te ontwikkelen.

Nieuw leiderschap
Een nieuwe kijk op werken kan alleen worden gerealiseerd door een nieuwe wijze van leiderschap. De tijd dat je als jongste assistent de koffers van de vennoot mocht dragen ligt heel ver achter ons en ik denk ook dat de huidige generatie dat niet meer zal doen. Veel kantoren hebben de afgelopen jaren op HRM- en leiderschapsgebied heel grote stappen gezet. De ontwikkelingen gaan echter snel, en ik ben van mening dat accountants nog wel een stapje harder mogen lopen. De accountant is niet van nature een leider, want dan had hij wel een ander vak gekozen. Toch is het nog steeds zo binnen onze organisaties dat de professional tevens mensen moet aansturen en er zijn situaties waarin beiden daar ongelukkig van worden. Kortom, er is zeker in de accountancy nog ruimte voor nieuw leiderschap dat de eerder gesignaleerde trends moeten faciliteren. In de eerste plaats moet het credo van Mattieu Weggeman gevolgd worden ‘Leidinggeven aan professionals, niet doen’. Echte professionals hebben geen sturing nodig; zij sturen zich zichzelf mits je concrete doelen stelt of de output meet. Het is dan tevens belangrijk dat er een relatie bestaat op basis van vertrouwen en niet op basis van hiërarchische status. Dan is tevens vereist dat er een open systeem van beoordelingen bestaat. De laatste jaren heeft een groot aantal kantoren geïnvesteerd in competentiemanagement. Ik geloof dat je dat moet doorontwikkelen naar talentmanagement. Dat je mensen hun eigen talenten en sterkten laat ontdekken en dat je die vervolgens doorontwikkelt.

The war on talent
De oorlog om de talentvolle medewerker is even geluwd, maar zal bij een lichte bries in de economische ontwikkeling weer als vanouds worden hervat. Daarvoor is wel een nieuwe kijk op werken noodzakelijk, want de arbeidsmarkt zal de komende jaren alleen nog maar verkrappen. De blijvende vraag zal zijn ‘Hoe kan ik mensen aan mij weten te binden en te boeien?’ en dat gaat verder dan alleen maar beloning. De nieuwe generatie medewerkers wil zich vooral ontwikkelen in een leerzame omgeving met flexibiliteit rondom het vraagstuk van de work life balance. Ik ben van mening dat wij juist in de accountancy mensen daar een hele uitdagende propositie kunnen bieden. Voorop staat dan wel dat wij ook in staat zijn om ons te ontwikkelen naar nieuwe leiders.

[F.K.D. Tsang RA is lid van de hoofddirectie van Alfa Accountants en Adviseurs. Hij schrijft zijn bijdrages op persoonlijke titel. Fou-khantsang@accountancynieuws.nl.] Bron: AN.